| Σύντομη εισαγωγή σε αυτό το modul Οι άνθρωποι σήμερα έχουν πρόσβαση σε ένα τεράστιο φάσμα πληροφοριακών πηγών, που κυμαίνονται από τις διαδικτυακές μηχανές αναζήτησης και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μέχρι απλές λίστες αλληλογραφίας και ομάδες WhatsApp. Ωστόσο, η πληθώρα των διαθέσιμων πληροφοριών μπορεί να καταστήσει δύσκολο τον χειρισμό τους. Δυστυχώς, με την αύξηση του πληροφοριακού φόρτου και των πηγών, έχει επίσης αυξηθεί η διανομή ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας. Οι κοινωνικές μας επιρροές παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς επιλέγουμε να λαμβάνουμε πληροφορίες. Οι άνθρωποι αναζητούν πληροφορίες σχετικά με το τι πιστεύουν και τι κάνουν οι συνομήλικοί τους, προκειμένου να αποφύγουν τον κοινωνικό αποκλεισμό ή απλώς για να νιώσουν μέρος μιας ομάδας. Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι τείνουν να ανακαλύπτουν ειδήσεις από αναρτήσεις που κάνουν οι φίλοι τους στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Δεδομένου ότι οι νέοι καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών τους από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτή η πτυχή της φήμης έχει γίνει κρίσιμο στοιχείο στη διαδικασία συλλογής πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων διαθέσιμων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Μια πληροφοριακή φούσκα δημιουργείται όταν οι άνθρωποι καταναλώνουν κυρίως ή αποκλειστικά πληροφορίες από τον ίδιο τύπο πηγών ή με τον ίδιο τύπο ατζέντας ή πολιτικής άποψης. Οι συνέπειες των πληροφοριακών φυσαλίδων μπορεί να είναι σημαντικές. Μπορούν να οδηγήσουν σε μια πολωμένη και κατακερματισμένη συζήτηση, όπου οι άνθρωποι είναι λιγότερο πιθανό να ασχοληθούν με όσους έχουν διαφορετικές απόψεις και όπου ενισχύονται οι κοινωνικές και πολιτικές διαιρέσεις. Μπορούν επίσης να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού σε θεσμούς όπως τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να έχουν ακόμη και πραγματικές συνέπειες, όπως η διάδοση της παραπληροφόρησης ή η όξυνση των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων. Παρακάτω θα βρείτε έναν κατάλογο εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που μπορείτε να εφαρμόσετε με την τάξη/τους νέους σας με σκοπό την απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων που αφορούν διάφορες πτυχές που σχετίζονται με τις θεωρίες συνωμοσίας. |
 |
Τι σημαίνει «θεωρία συνωμοσίας»;
Φούσκες πληροφόρησης
Γιατί πιστεύουμε θεωρίες συνωμοσίας;
Διασταύρωση πληροφοριών
Τι σημαίνει «κριτική σκέψη»;
Πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από την «κουνελότρυπα»
Δραστηριότητα 4 - Αυτή η πηγή είναι αναξιόπιστη!
Γιατί οι άνθρωποι πέφτουν στην παγίδα της παραπληροφόρησης - Joseph Isaac:
5 τρόποι για να εντοπίσετε τις ψεύτικες ειδήσεις:
Περιγραφή
Καλλιέργεια της ικανότητας των μαθητών να κρίνουν αν μια πηγή περιέχει αξιόπιστες αναφορές, γεγονότα και τεκμηριωμένα επιχειρήματα με την ανίχνευση γλωσσικών και εξωγλωσσικών ενδείξεων.
Μαθησιακά αποτελέσματα
Μετά την ολοκλήρωση αυτής της δραστηριότητας, οι εκπαιδευόμενοι θα:
- Αναγνώριση οπτικών και γλωσσικών στοιχείων στο περιεχόμενο των μέσων ενημέρωσης
- Αναλύουν πηγές μέσων ενημέρωσης, εντοπίζοντας πρότυπα και προκαταλήψεις σε οπτικές και γλωσσικές ενδείξεις.
- Αναπτύξτε μια σκεπτικιστική προσέγγιση απέναντι στο περιεχόμενο των μέσων ενημέρωσης, αμφισβητώντας τις πληροφορίες προτού τις αποδεχτείτε ως αληθινές.
Υλικά που απαιτούνται για την εφαρμογή
- Εφημερίδες ή ψηφιακά εργαλεία κολάζ
- βιντεοπροβολέας
- αυτοκόλλητες σημειώσεις/σημειωματάρια
- στυλό
- καμβάς/χαρτόνι
- κινητά τηλέφωνα
- φορητός υπολογιστής/επιφάνεια εργασίας.
Απαιτούμενος χρόνος
90 λεπτά.
Ελάχιστο / Μέγιστο μέγεθος ομάδας
Ιδανικά 6+ μαθητές
Επίπεδο
Αρχάριοι (δεν απαιτούνται προηγούμενες γνώσεις)
Εισαγωγή
Εξηγήστε σχετικά με την άσκηση και παρουσιάστε τους 5 τρόπους για να εντοπίσουν τις ψευδείς ειδήσεις.
10 λεπτά.
10 λεπτά.
Περιγραφή δραστηριότητας
1. Οι μαθητές θα κληθούν αρχικά να σκεφτούν μερικές εκπομπές, εφημερίδες ή διαδικτυακές πηγές που χρησιμοποιούν συχνά ή για τις οποίες ακούνε. Ο εκπαιδευτής θα μπορούσε να προτείνει κάποιες από αυτές προκειμένου να ξεκινήσει η δραστηριότητα.
2. Κατά την επίσκεψη σε ορισμένα από αυτά, κατά προτίμηση με τη χρήση ενός εργαλείου διαμοιρασμού οθόνης ή ενός βιντεοπροβολέα, ο εκπαιδευτής θα επιστήσει την προσοχή των εκπαιδευομένων στα οπτικά και γλωσσικά στοιχεία και θα ακολουθήσει συζήτηση σχετικά με τη συχνότητα ή την απουσία τους. Οι εκπαιδευόμενοι θα ενθαρρυνθούν επίσης να αναζητήσουν "διασκεδαστικά γεγονότα", επιστημονικά ή ειδησεογραφικά στοιχεία στις ροές τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στη συνέχεια, συλλέγοντας εικόνες, τίτλους και φράσεις και βγάζοντάς τα από το πλαίσιο (π.χ. φτιάχνοντας ένα ψηφιακό κολάζ), ο εκπαιδευτής μπορεί να προτρέψει τους εκπαιδευόμενους να σκεφτούν πώς μια γρήγορη ματιά ή ένα ενστικτώδες κλικ σε τέτοια ερεθίσματα μπορεί να διαμορφώσει την αντίληψή τους και να τους κάνει να παραλείψουν το κομμάτι του ελέγχου των γεγονότων στη διαδικασία της πληροφόρησης. Επιπλέον, οι εκπαιδευόμενοι θα κληθούν να διακρίνουν τα οπτικά από τα γλωσσικά ερεθίσματα και να εξηγήσουν ποια είναι πιο ισχυρά και σε ποιες καταστάσεις.
3. Το τελικό βήμα είναι να πάρουμε αυτά τα μαθήματα και να τα εφαρμόσουμε σε κάποιο "προειδοποιητικό παράδειγμα": στους μαθητές θα παρουσιαστούν έγκριτες ειδήσεις και στη συνέχεια θα προσπαθήσουν να τις διαστρεβλώσουν σύμφωνα με διαφορετικά συμφέροντα ή κοσμοθεωρίες. Παραδείγματα προτροπών θα μπορούσαν να είναι τα εξής:
-Πώς θα μπορούσε ένα εξαιρετικά θρησκευόμενο άτομο να διαστρεβλώσει αυτό το άρθρο;
-Πώς θα μπορούσε κάποιος με βιομηχανικά συμφέροντα να χρησιμοποιήσει αυτό το κομμάτι για να βγάλει κέρδος;
-Ποιος άλλος θα διάβαζε περισσότερα σε αυτή την είδηση και ποιοι θα ήταν οι φόβοι του;
Χρησιμοποιώντας τέτοιες υποδείξεις, οι μαθητές μπορούν να γράψουν το δικό τους κομμάτι κακοήθους ή αδαούς παραπληροφόρησης, πασπαλίζοντας με τα οπτικά και γλωσσικά στοιχεία που βρήκαν στα πρώτα βήματα. Έτσι, μπορούν να παρακολουθήσουν τη δημιουργία της παραπληροφόρησης και να αντιστρέψουν την αναλυτική διαδικασία για να αποκτήσουν μια βαθύτερη κατανόησή της.
60 λεπτά.
2. Κατά την επίσκεψη σε ορισμένα από αυτά, κατά προτίμηση με τη χρήση ενός εργαλείου διαμοιρασμού οθόνης ή ενός βιντεοπροβολέα, ο εκπαιδευτής θα επιστήσει την προσοχή των εκπαιδευομένων στα οπτικά και γλωσσικά στοιχεία και θα ακολουθήσει συζήτηση σχετικά με τη συχνότητα ή την απουσία τους. Οι εκπαιδευόμενοι θα ενθαρρυνθούν επίσης να αναζητήσουν "διασκεδαστικά γεγονότα", επιστημονικά ή ειδησεογραφικά στοιχεία στις ροές τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στη συνέχεια, συλλέγοντας εικόνες, τίτλους και φράσεις και βγάζοντάς τα από το πλαίσιο (π.χ. φτιάχνοντας ένα ψηφιακό κολάζ), ο εκπαιδευτής μπορεί να προτρέψει τους εκπαιδευόμενους να σκεφτούν πώς μια γρήγορη ματιά ή ένα ενστικτώδες κλικ σε τέτοια ερεθίσματα μπορεί να διαμορφώσει την αντίληψή τους και να τους κάνει να παραλείψουν το κομμάτι του ελέγχου των γεγονότων στη διαδικασία της πληροφόρησης. Επιπλέον, οι εκπαιδευόμενοι θα κληθούν να διακρίνουν τα οπτικά από τα γλωσσικά ερεθίσματα και να εξηγήσουν ποια είναι πιο ισχυρά και σε ποιες καταστάσεις.
3. Το τελικό βήμα είναι να πάρουμε αυτά τα μαθήματα και να τα εφαρμόσουμε σε κάποιο "προειδοποιητικό παράδειγμα": στους μαθητές θα παρουσιαστούν έγκριτες ειδήσεις και στη συνέχεια θα προσπαθήσουν να τις διαστρεβλώσουν σύμφωνα με διαφορετικά συμφέροντα ή κοσμοθεωρίες. Παραδείγματα προτροπών θα μπορούσαν να είναι τα εξής:
-Πώς θα μπορούσε ένα εξαιρετικά θρησκευόμενο άτομο να διαστρεβλώσει αυτό το άρθρο;
-Πώς θα μπορούσε κάποιος με βιομηχανικά συμφέροντα να χρησιμοποιήσει αυτό το κομμάτι για να βγάλει κέρδος;
-Ποιος άλλος θα διάβαζε περισσότερα σε αυτή την είδηση και ποιοι θα ήταν οι φόβοι του;
Χρησιμοποιώντας τέτοιες υποδείξεις, οι μαθητές μπορούν να γράψουν το δικό τους κομμάτι κακοήθους ή αδαούς παραπληροφόρησης, πασπαλίζοντας με τα οπτικά και γλωσσικά στοιχεία που βρήκαν στα πρώτα βήματα. Έτσι, μπορούν να παρακολουθήσουν τη δημιουργία της παραπληροφόρησης και να αντιστρέψουν την αναλυτική διαδικασία για να αποκτήσουν μια βαθύτερη κατανόησή της.
60 λεπτά.
Ενημέρωση
Κατά τη συνεδρία απολογισμού, ο εκπαιδευτής θα ενθαρρύνει τους εκπαιδευόμενους να μοιραστούν τις εμπειρίες τους στον εντοπισμό τεχνικών χειραγώγησης και στη διαμόρφωση παραπληροφόρησης που αντανακλούν διαφορετικές απόψεις. Οι συζητήσεις θα εμβαθύνουν στις προκλήσεις που αντιμετώπισαν και στην ευαισθητοποίηση που απέκτησαν σχετικά με την υπεύθυνη κατανάλωση πληροφοριών.
10 λεπτά.
10 λεπτά.
Προσαρμογή στη διαδικτυακή λειτουργία
Δεν απαιτούνται τροποποιήσεις.
Περαιτέρω πόροι
- Andrejevic M. Η πολιτική λειτουργία των ψευδών ειδήσεων: Fake News: Αποδιοργανωμένη προπαγάνδα στην εποχή των αυτοματοποιημένων μέσων ενημέρωσης. Στο Fake News: Κατανόηση των μέσων ενημέρωσης και της παραπληροφόρησης στην ψηφιακή εποχή. Επιμέλεια: Melissa Zimdars και Kembrew McLeod. Cambridge, Massachusetts : The MIT Press, 2020.
- Hinsley A. & Holton A. (2021). Fake News Cues: Examining the Impact of Content, Source, and Typology of News Cues on People's Confidence in Identifying Mis- and Disinformation. International Journal of Communication 15, 4984-5003.
Αναφορές
- Agarwal N. & Bandeli K. K. Blogs, Fake News, and Information Activities. Στο Digital Hydra: Security Implications of False Information Online, σελίδες 31-45. Κέντρο Αριστείας Στρατηγικών Επικοινωνιών του ΝΑΤΟ (StratCom COE), 2017.
- The Guardian, Fake tube sign read out on BBC News and in Commons after Westminster attack, Elena Cresci, 23/3/2017. Σύνδεσμος: https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/23/fake-tube-sign-read-out-bbc-westminster-attack
- Πανεπιστήμιο του Αρκάνσας. Εύρεση αξιόπιστων πηγών. Σύνδεσμος: https://walton.uark.edu/business-communication-lab/Resources/downloads/Finding_Reliable_Sources.pdf
- Γιατί οι άνθρωποι πέφτουν στην παγίδα της παραπληροφόρησης - Joseph Isaac: https://www.youtube.com/watch?v=hz6GULbowAk&ab_channel=TED-Ed
- 5 τρόποι για να εντοπίσετε τις ψεύτικες ειδήσεις: https://www.youtube.com/watch?v=g2AdkNH-kWA&ab_channel=CommonSenseMediaforFamilies
Handouts
